Medische Encyclopedie – Apotheek Neumann – Gouda

Apotheek Neumann

Medische Encyclopedie

Inhoud

metformine

Metformine is een verlager van de bloedsuiker. Het behoort tot de biguaniden. Het vermindert de hoeveelheid glucose in het bloed en vermindert de eetlust.

Artsen schrijven het voor bij diabetes mellitus (suikerziekte) en bij verminderde vruchtbaarheid.

Wat doet metformine en waarbij gebruik ik het?

Diabetes mellitus

Metformine wordt gebruikt bij type-2-diabetes. Dit type diabetes werd vroeger ouderdomsdiabetes genoemd.

Verschijnselen
Bij diabetes bevindt zich te veel glucose in het bloed. Dit veroorzaakt dorst, een droge mond, veel plassen, wazig zien, moeheid, lusteloosheid en slecht genezende wonden. Verder is een te hoog bloedglucose schadelijk voor de ogen, het hart, de nieren en de zenuwen.

Oorzaak
Hoe ontstaat dit teveel aan glucose? Na een maaltijd maakt het lichaam glucose uit koolhydraten, bijvoorbeeld uit suiker, brood en aardappels. De glucose die zo in het bloed komt, kan worden gebruikt als brandstof, bijvoorbeeld door de hersenen. Ook slaan de lever en spieren glucose op, als voorraad voor later. Hiervoor hebben ze insuline nodig. Insuline wordt in de alvleesklier gemaakt.

Bij type-2-diabetes zijn de lever en spieren minder gevoelig voor insuline. Er is dan meer insuline van de alvleesklier nodig. Soms kan de alvleesklier niet zoveel insuline aanmaken. Het gevolg is dat niet alle glucose wordt opgeslagen en de hoeveelheid glucose in uw bloed stijgt.

Behandeling
Om de hoeveelheid glucose in uw bloed te verlagen kunt u meer bewegen en minder calorierijk eten. Het lichaam wordt dan weer gevoeliger voor insuline. Hierdoor is er minder insuline nodig om de glucose uit uw bloed op te nemen.

Als dit niet voldoende helpt, zal uw arts meestal een glucoseverlagend medicijn voorschrijven. Metformine blijkt de kans op schade aan het lichaam op de lange termijn duidelijk te verminderen. Bovendien veroorzaakt metformine geen gevaarlijke daling van het bloedglucose (hypo). Het is daarom bij type-2-diabetes het medicijn van eerste keus. Soms kan uw arts echter een reden hebben om een ander glucoseverlagend medicijn voor te schrijven.

Werking
Metformine verbetert de gevoeligheid van de lever en de spieren voor insuline. Hierdoor wordt meer glucose in de lever en spieren opgeslagen en verdwijnt het teveel aan glucose uit het bloed.

Metformine remt bovendien de eetlust en vermindert de opname van glucose uit de darmen. Bij mensen met overgewicht kan dat een extra voordeel zijn. Het werkt binnen één tot drie uur, waarna de werking vijf tot zes uur kan aanhouden.

Effect
De verschijnselen van diabetes nemen geleidelijk af. Dorst, vaak plassen en een droge mond verdwijnen meestal binnen enkele dagen. Vermoeidheidsklachten verminderen meestal binnen enkele weken. Behalve als uw vermoeidheid door iets anders komt dan door de diabetes.

Het is belangrijk dat u dit medicijn uw leven lang elke dag inneemt. Op de lange termijn zult u dan minder kans hebben op oogschade, nierproblemen, slecht genezende wonden, zenuwpijn, beroertes en hartklachten.

Lees meer over diabetes mellitus . “

Verminderde vruchtbaarheid

Metformine wordt soms gebruikt bij vrouwen die geen kinderen kunnen krijgen als gevolg van een vergroeiing van de eierstokken (polycysteus ovarium syndroom, PCOS).

Oorzaak
Voor een zwangerschap is een gerijpte eicel nodig. De eicel rijpt in de eierstokken. Als de eicel voldoende is ontwikkeld, komt hij vrij voor bevruchting. Dit heet de eisprong. Een mannelijke zaadcel kan daarna de vrijgekomen eicel bevruchten.
Bij het PCOS ontwikkelen de eicellen zich onvoldoende of treedt er geen eisprong op.

Behandeling
Meestal schrijven artsen het medicijn clomifeen voor om de eirijping en eisprong te bevorderen. Als clomifeen onvoldoende effect heeft, adviseren artsen soms er metformine bij te gebruiken.

Effect
Metformine blijkt de kans op een eisprong te verhogen. Hierdoor is de kans op een zwangerschap groter.

Lees meer over verminderde vruchtbaarheid . “

Wat zijn mogelijke bijwerkingen?

Soms (bij 10 tot 30 op de 100 mensen)

  • Maagdarmklachten, zoals diarree, misselijkheid, braken en een drukkend of vol gevoel in de maag. 

    Deze bijwerking hoort na enkele dagen over te gaan, als u aan het medicijn gewend bent. Door de tabletten bij de maaltijd in te nemen, heeft u hier minder last van. Ook kan de arts besluiten om de dosering langzaam te verhogen. Dan heeft u ook minder kans op maag- en darmklachten.

  • Verminderde eetlust, dit kan een voordeel zijn bij mensen met overgewicht.

Zelden (bij 1 tot 10 op de 100 mensen)

  • Smaakstoornissen, zoals een metaalsmaak. 

    Deze bijwerking wordt soms na verloop van tijd niet minder. Neem in dat geval contact op met uw arts. Als u stopt met de metformine zal deze bijwerking weer verdwijnen.

  • Wazig zien in het begin van de behandeling.

    Ook kan uw gezichtvermogen de eerste maanden veranderen. Dit komt doordat uw ogen aan de veranderingen in de bloedsuiker moeten wennen. Wacht dus liefst nog een aantal weken met het aanmeten van een (nieuwe) bril.

Zeer zelden (bij minder dan 1 op de 100 mensen)

  • Huiduitslag, rode huid, galbulten en jeuk.

  • Leverziektes. U kunt dit merken aan een gevoelige, opgezwollen buik of een gele verkleuring van het oogwit of van de huid. 

    Waarschuw een arts bij deze klachten.

  • Ernstige veranderingen in het bloed (een melkzuuracidose). U merkt dit aan misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, snelle ademhaling en bewustzijnsverlies. Neem bij deze verschijnselen onmiddellijk contact op met een arts.

    Bij een melkzuuracidose verandert de zuurgraad van uw bloed. Dit kan erg gevaarlijk zijn voor uw gezondheid. U heeft hier vooral kans op als uw nieren (plotseling) niet meer goed werken. Of als u overmatig veel alcohol drinkt. Als uw lever daarnaast ook minder goed werkt, is het risico op een melkzuuracidose nog groter. 

Uitleg frequenties

Regelmatig : bij meer dan 30 op de 100 mensen
Soms : bij 10 tot 30 op de 100 mensen
Zelden : bij 1 tot 10 op de 100 mensen
Zeer zelden : bij minder dan 1 op de 100 mensen

Mag ik metformine gebruiken met andere medicijnen?

Dit medicijn heeft wisselwerkingen met andere medicijnen.

In de tekst hieronder staan alleen de werkzame stoffen van deze medicijnen, dus niet de merknamen. Of uw medicijn een van die werkzame stoffen bevat, kunt u nagaan in uw bijsluiter onder het kopje 'samenstelling'.

De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

  • Andere glucoseverlagende medicijnen. Door de combinatie kunt u sneller last krijgen van een 'hypo'. Vaak is het de bedoeling verschillende glucoseverlagers te gebruiken, als een van deze medicijnen afzonderlijk niet meer voldoende werkt.
  • De antistollingsmedicijnen, acenocoumarol en fenprocoumon. De werking van acenocoumarol en fenprocoumon kan afnemen. Meld het aan de trombosedienst als u metformine gaat gebruiken. Ook als de dosering van metformine wijzigt of als u stopt met metformine, moet u de trombosedienst hierover inlichten.
  • Vandetanib, een medicijn tegen kanker. De werking en bijwerkingen van metformine kunnen toenemen. Overleg hierover met uw arts. Mogelijk past uw arts de dosering aan.
  • Sommige medicijnen tegen hiv (het virus waar u aids van kunt krijgen) en hepatitis C (een vorm van leverontsteking). Vraag aan uw apotheker om welke medicijnen dit gaat.

Twijfelt u eraan of bovenstaande wisselwerkingen voor u van belang zijn? Neem dan contact op met uw apotheker of arts.

Kan ik met dit medicijn autorijden, alcohol drinken en alles eten of drinken?

autorijden?
Als u metformine gebruikt in combinatie met een ander glucoseverlagend medicijn heeft u kans op een hypo. Het kan dan gevaarlijk zijn aan het verkeer deel te nemen. U mag daarom alleen autorijden als u doorgaans een hypo goed voelt aankomen. U kunt hier dan op een goede manier op reageren. Overleg hierover met uw arts.

Let op: ook diabetes kan een reden zijn dat u niet mag autorijden. Hiervoor gelden bepaalde keuringseisen. Wilt u meer informatie over autorijden bij bepaalde ziektes? Kijk dan op de website van het CBR. Op deze website kunt u ook de brochure 'Diabetes mellitus en het rijbewijs' vinden.

Mag u wel autorijden?
Houd dan rekening met de volgende adviezen.

  • Rijd alleen als u zich goed voelt.
  • Meet altijd voor u vertrekt uw bloedsuiker.
  • Zorg dat u druivensuiker of suikerklontjes in de auto bij de hand heeft.
  • Heeft u tijdens het autorijden een (dreigende) hypo?
    – Zoek een veilige plek en breng de auto daar tot stilstand.
    – Eet wat druivensuiker of suikerklontjes.
    – Controleer uw bloedsuiker en rijd pas verder als deze hoger is dan 6
    mmol/liter.

alcohol drinken?
Beperk het gebruik van alcohol. Een grote hoeveelheid alcohol kan samen met metformine een ernstige verstoring in het bloed veroorzaken: een melkzuuracidose.

De verschijnselen van een melkzuuracidose zijn misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, snelle ademhaling en bewustzijnsverlies. Neem bij deze verschijnselen onmiddellijk contact op met een arts.

alles eten?
Houd bij wat en hoeveel u eet. Bij diabetes is een goed gewicht erg belangrijk. Als u overgewicht heeft is het daarom aan te raden af te vallen. Raadpleeg eventueel een diëtist. Verder is het belangrijk dat u de koolhydraten in uw eten zo veel mogelijk over de dag verspreidt. Koolhydraten zitten vooral in voedingmiddelen als brood, rijst, aardappelen, fris, koek, snoep en chips.

Mag ik dit medicijn gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?

Zwangerschap

Diabetes
Gebruik dit medicijn alleen na overleg met uw arts. Over het gebruik van metformine tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Als u zwanger bent of binnenkort wilt worden, kunt u beter insuline gebruiken. Meestal zal uw arts u (tijdelijk) laten overstappen op dit medicijn. Overleg hierover met uw arts.

U moet tijdens uw zwangerschap onder strikte controle blijven. Grote schommelingen in uw bloedsuiker kunnen schadelijk zijn voor u en voor de groei en ontwikkeling van uw kind. Neem daarom contact op met uw arts zodra u zwanger bent of dit binnenkort wilt worden.

Verminderde vruchtbaarheid
Gebruik dit medicijn alleen na overleg met uw arts. Over het gebruik van metformine tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend. Het is belangrijk dat u zeker weet dat u niet zwanger bent als u met dit medicijn begint.

Borstvoeding
U kunt dit medicijn veilig gebruiken als u borstvoeding geeft. Het medicijn komt in kleine hoeveelheden in de moedermelk terecht, maar is niet schadelijk voor het kind.

Hoe gebruik ik dit medicijn?

Hoe?
Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

  • Gewone tabletten: innemen met een half glas water.
  • Tabletten met verlengde afgifte: slik de tabletten zonder kauwen in zijn geheel door met een half glas water. De tabletten zijn voorzien van een beschermende laag die het werkzame bestanddeel langzaam gedurende de hele dag afgeeft aan het lichaam. Als u de tabletten kauwt of fijnmaakt gaat het beschermende laagje kapot en komt al het werkzame bestanddeel onbedoeld tegelijk vrij.

Wanneer?
Neem de tablet tijdens of vlak na de maaltijd. Dan veroorzaakt het minder maagdarmklachten.

Gewone tabletten

  • Gebruikt u dit medicijn 1 keer per dag? Neem het dan bij voorkeur bij het ontbijt in.
  • Gebruikt u het 2 keer per dag? Neem het dan bij het ontbijt en bij de avondmaaltijd in.

Tabletten met verlengde afgifte (Glucient)

  • Gebruikt u dit medicijn 1 keer per dag? Neem het dan bij voorkeur bij de avondmaaltijd in.
  • Gebruikt u het 2 keer per dag? Neem het dan bij het ontbijt en bij de avondmaaltijd in.

Ramadan
Als u diabetes heeft en u wilt vasten tijdens de ramadan: dit kan uw bloedsuiker ontregelen. U kunt overdag eerder een 'hypo' krijgen en 's nachts kan te veel glucose in het bloed komen door de zware maaltijd (iftar).

Overleg met uw arts of apotheker hoe u uw medicijnen moet aanpassen omdat u overdag niet eet. Meestal moet u tijdens het vasten het medicijn op andere tijden en in een andere dosering gebruiken.

« Terug naar het overzicht